Η Γεωπολιτική της Φιέστας

Πώς η Άγκυρα Μετατρέπει την 29η Μαΐου

σε Μοχλό Αναθεωρητισμού

και η Ανάγκη για μια Δυναμική

Ελληνική Απάντηση

 

 


 
✏️ Της Αικ.Γ.Δασκαλοπούλου
 
Κάθε χρόνο, στα τέλη Μαΐου, η τουρκική πολιτική σκηνή στήνει ένα γνώριμο, αλλά διαρκώς αναβαθμισμένο σκηνικό. Η επέτειος της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης (29 Μαΐου 1453) έχει πάψει προ πολλού να προσεγγίζεται ως ένα απλό ορόσημο της παγκόσμιας ιστορίας. Στα χέρια της σημερινής ηγεσίας της Άγκυρας, η ημερομηνία αυτή λειτουργεί ως ένα στρατηγικό εργαλείο εσωτερικής συσπείρωσης και, κυρίως, ως ένα όχημα εκπομπής γεωπολιτικών απειλών προς την Αθήνα.
 
Από την Ιστορική Μνήμη στο Νεο-οθωμανικό Αφήγημα
Η ανατομία αυτής της συστηματικής εργαλειοποίησης αναδεικνύει μια συντονισμένη προσπάθεια των τουρκικών ελίτ να συνδέσουν το παρελθόν με τις τρέχουσες επεκτατικές διεκδικήσεις. Τα μηνύματα κορυφαίων κυβερνητικών στελεχών αλλά και των εθνικιστών εταίρων τους – όπως του ηγέτη του MHP, Ντεβλέτ Μπαχτσελί – δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνειών. Η Άλωση παρουσιάζεται ως ένα «αιώνιο και διαχρονικό ιδανικό», το οποίο δεν ολοκληρώθηκε το 1453, αλλά συνεχίζεται στο παρόν.
Το ιδεολογικό αυτό κράμα παντρεύει την οθωμανική μνήμη με τον σκληρό εθνικισμό και τη θρησκευτική αποστολή. Η ρητορική αυτή δεν περιορίζεται σε εσωτερική κατανάλωση. Όταν η Κωνσταντινούπολη βαφτίζεται «το πιο λαμπρό σύμβολο του τουρκοϊσλαμικού πολιτισμού» και οι εορτασμοί πλαισιώνονται από φιέστες, θρησκευτικές αναγνώσεις εντός μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς όπως η Αγία Σοφία και υψηλούς τόνους, το μήνυμα προς τη Δύση και ειδικά προς την Ελλάδα είναι σαφές. Η Τουρκία αυτοπροσδιορίζεται ως μια περιφερειακή υπερδύναμη που δικαιούται να αναδιατάξει τις ισορροπίες.
 
Η Σύνδεση με το Αιγαίο και τη «Γαλάζια Πατρίδα»
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο στην τακτική της Άγκυρας είναι ο τρόπος με τον οποίο η ιστορική επέτειος μεταφράζεται άμεσα σε σύγχρονη παραβατικότητα και πίεση επί του πεδίου. Φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης στην Τουρκία επιλέγουν ακριβώς αυτές τις ημέρες για να κλιμακώσουν την εμπρηστική τους ρητορική, στρέφοντας τα βέλη τους κατά της ελληνικής κυριαρχίας.
Με αφορμή ακόμη και συνήθεις επιχειρησιακές δραστηριότητες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, όπως πτήσεις μαχητικών εντός του εθνικού εέριου χώρου, τουρκικά δίκτυα (όπως το TVNET ή έντυπα όπως η Turkiye) σπεύδουν να μιλήσουν για «ελληνικές προβοκάτσιες». Αναπαράγουν χάρτες που δείχνουν την εγγύτητα νησιών όπως το Καστελλόριζο με τις τουρκικές ακτές και αμφισβητούν ανοιχτά το καθεστώς των νησιών του Αιγαίου, απαιτώντας την αποστρατιωτικοποίησή τους.
Με αυτόν τον τρόπο, το αφήγημα της Άλωσης συνδέεται απευθείας με το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η κατάληψη των βυζαντινών τειχών του τότε χρησιμοποιείται ως ιδεολογική νομιμοποίηση για την αμφισβήτηση των θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας και της ΑΟΖ σήμερα. Αυτή η επίδειξη ισχύος αποτελεί το επικάλυμμα μιας βαθύτερης, θεσμικής πίεσης που ασκεί η Τουρκία σε διεθνές επίπεδο, μεταφέροντας τις αυθαίρετες ερμηνείες της για το Δίκαιο της Θάλασσας ακόμη και στον ΟΗΕ, μέσω επιστολών που αμφισβητούν τα νόμιμα δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου.
 
Η Ελληνική Στάση. Από τη Διαχείριση στην Ενεργητική Αποτροπή
Απέναντι σε αυτή την ανακυκλούμενη στρατηγική, η παραδοσιακή γραμμή της Αθήνας – που βασίζεται στην ψυχραιμία, τις τυποποιημένες διπλωματικές διακοινώσεις και τις εκκλήσεις για τήρηση της διεθνούς νομιμότητας – αποδεικνύεται πλέον ελλιπής. Όταν η άλλη πλευρά χρησιμοποιεί την Ιστορία ως πολιορκητικό κριό για να γκριζάρει το Αιγαίο, η ελληνική στρατηγική οφείλει να περάσει από την παθητική άμυνα στην ενεργητική αποτροπή και την πρωτοβουλία των κινήσεων μέσα από πέντε κεντρικούς άξονες.
 
1. Μετατόπιση στην Πρόληψη
Η Ελλάδα πρέπει να σταματήσει να απαντά κατόπιν εορτής. Απαιτείται μια επιθετική διπλωματική εκστρατεία που θα αναδεικνύει διεθνώς τον εργαλειοποιημένο εθνικισμό της Τουρκίας πριν αυτός μετατραπεί σε απειλή πεδίου. Η μετατροπή μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς σε σκηνικά γεωπολιτικής ισχύος πρέπει να καταγγέλλεται συστηματικά και με ένταση στην UNESCO, την ΕΕ και την Ουάσιγκτον, ως μια ευθεία προσβολή προς τον δυτικό πολιτισμό.
 
2. Ενεργοποίηση των Συμμαχιών
Οι αμυντικές συμφωνίες με στρατηγικούς εταίρους και οι τριμερείς συνεργασίες στην Ανατολική Μεσόγειο δεν είναι απλά «διπλωματικά παράσημα». Η Αθήνα οφείλει να απαιτήσει την έμπρακτη και ρητή καταδίκη της τουρκικής παραβατικότητας, συνδέοντας την ηρεμία στο Αιγαίο με τη συνολική ασφάλεια της Νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.
 
3. Οικοδόμηση Εθνικής Ισχύος
Η καλύτερη διπλωματία υποστηρίζεται από ισχυρή αποτροπή. Η συνέχιση των εξοπλιστικών προγραμμάτων (Belharra, Rafale, F-35), η ενίσχυση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και η θωράκιση των ακριτικών περιοχών πρέπει να στέλνουν ένα ξεκάθαρο μήνυμα, ότι οποιαδήποτε απόπειρα αμφισβήτησης της κυριαρχίας μας θα έχει δυσανάλογα μεγάλο κόστος για τον επιτιθέμενο.
 
4. Απάντηση στον Υβριδικό Πόλεμο
Απέναντι στην τουρκική επικοινωνιακή προπαγάνδα, η Αθήνα πρέπει να απαντήσει με διπλωματία των δεδομένων (data diplomacy). Αυτό σημαίνει άμεση, διεθνή δημοσιοποίηση των τουρκικών παραβιάσεων με χάρτες σε πραγματικό χρόνο και τη δημιουργία ενός ισχυρού, αγγλόφωνου δικτύου ενημέρωσης που θα αποδομεί το αφήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα διεθνή fora προτού αυτό ριζώσει.
 
5. Καμία Υποχώρηση στις Κόκκινες Γραμμές
Το δικαίωμα των νησιών σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ είναι αδιαπραγμάτευτο. Η Αθήνα οφείλει να καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε συζήτηση για διάλογο μπορεί να γίνει μόνο στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και της Σύμβασης UNCLOS, αποκλείοντας εκ των προτέρων κάθε τουρκική αξίωση που βασίζεται σε οθωμανικά κατάλοιπα και αναθεωρητικές φαντασιώσεις.
Εν κατακλείδι, απέναντι σε έναν γείτονα που γιορτάζει το παρελθόν απειλώντας το μέλλον, η ψυχραιμία είναι αρετή, αλλά η αποφασιστικότητα είναι επιβίωση. Η Αθήνα πρέπει να δείξει ότι διαθέτει και τη βούληση και τα μέσα να υπερασπιστεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα, μετατρέποντας τις κόκκινες γραμμές της από ρητορικά σχήματα σε απτά, αδιαπέραστα τείχη.
 
📸 Εικόνα: Daskalopoulou Katerina